Sidemeny+

«Rydd eit kulturminne!»

Posted on 30. okt 2007 by in Immateriell kulturarv, Pedagogikk

Foto: Reidar Eideall-rights-reserved

Oppsetjing av skilt ved fylkesvegen på Ramstad i Angedalen

Rydd et kulturminne!
Dei eldste elevane ved Angedalen skule har i haust merka og tilrettelagt eit kulturminne som vi før har laga artikkel om på Geoatlas,- «Ruglesteinen»
Ryddeaksjonen er ei satsing i regi av «Norsk kulturarv»

Angedalen skule har sidan skuleåret 1999-2000 arbeidd med lokale stadnamn som eit nettverkssamarbeid med grenda og Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane. Saman med ressurspersonar i bygda er det bygd opp ein database på 2760 namn som ligg på 344 bilete frå Angedalen. (http://www.automatisering.no/web2/stadnamn.html)

Fleire av desse stadnamna ber i seg lokale kulturminne. Eit av dei er ”Ruglesteinen” som skulen vår har arbeidd med ved fleire høve.
Dette kulturminnet har tidlegare ikkje vore merka eller på anna vis tilrettelagt for publikum.
Ved deltaking i ”Rydd eit kulturminne” har vi denne hausten gjort dette.

”Ruglesteinen” er eit naturskapt fenomen. Ei stor steinblokk ligg jordfast med ei mindre (ca 200kg.) helle oppå. Dersom ein går oppå hella og hoppar / ”ruglar”, kan ein lage sterke rytmiske klakkelyd (rytmar)som ved gunstige vertilhøve kan høyrast fleire km.unna. Dette fenomenet er kjent frå gammalt av og er m.a. tema for ein artikkel i avisa ”Firda” frå 1931. Fenomenet vart då omskrive som eldgammalt i bruk og med ei spennande soge knytt til seg.

Elevane ved Angedalen skule kjenner godt til denne soga.
I ryddeaksjonen 2007 har 6.-7. klasse laga ei infotavle der soga er med, vi har laga to vegvisarskilt og rydda farbar sti frå skogsvegen og opp til Ruglesteinen.
Arbeidet i marka er utført i andre halvdel av oktober, medan førearbeidet har vore eit av temaene i undervisninga i ”Natur og miljø” i haust.

Vi har brukt om lag 10 skuletimar i direkte arbeid med infoskilt og rydding i tillegg til 7 timar tilretteleggingsarbeid frå skulen si side.

Mange turgåarar nyttar vegen forbi Ruglesteinen, og ved merkinga som no er utført, har vi stor tru på at dette eldgamle kulturminnet skal bli ”oppdaga på nytt”.

I «FIRDA» frå 1931 finn vi fenomenet utførleg skildra:

» En fin sommerdag jeg reiste oppover Angedalen, fikk jeg høre en underlig musik fra øvre Ramstadlien – i nogen likhed av en blandet musik av horn og tromme fra eksersisen på «Vikoira».

En mann jeg traff og spurte hvad slags musik dette var, fortalte at det er en sten som beveger seg og fremkalder denne melodi når godveir er i vente.

Ja saa! Om du vilde følge meg derop engang så jeg kunde få ta dette underlige «Fenomen» i nærmere betraktning?

Med fornøielse. Vi kan godt ta turen i dag, det tar ikke lang tid derop, og netop på en søndag i så fint veir som i dag, er stenen som regel i sit rette element.

Komne fram til stenen som var i livlig bevegelse og gav fra seg vakre toner i sitt slags, blev jeg først oppmerksom på, at selve stenen ikke kunne greie dette, men at det var to gutter som benyttede stenen som sit instrument, idet de dansede både pols og vals på stenen, og derved bragte musikken frem.

At det ikke var første gang de hadde gaaet denne dansen, var sikkert nok. De greidde at fremskaffe musikk av det mest utrolige, som var riktig en fornøyelse at lytte til, og hørtes i flere kilometers avstand.

Den består i en noget flat, stor, jordfast sten, med en mindre, flat sten ovenpå, der hviler på to avsatser av understenen. Overstenen kan «dyppes» ned mot understenen når og hvor man vil. Derved fremkommer musikken.»

Det er også knytt eit gammalt segn til denne steinen.

«For lang tid tilbake,- hundreder av år – skulde der være en gjetergutt som fant denne stenen, og som blev så indtat i denne sin opdagelse, at når han kom forbi der i skogen, måtte han alltid oppå stenen og ha en øvelse.

Om søndagene var han altid ved Ruglestenen hvis været tillot det. Han holdt på med denne øvelse i mange år, til han var blitt voksen gut og var bleven meister. Siden fik han navnet Rugle.

En søndag han var ved stenen, fik han høre nogen yndige toner fra en fjeldknaus på den andre side av dalen. Saa gav han nogre toner fra Ruglestenen, og straks svarte det tilbake fra knausen. Spillet fra begge sider av dalen blev gående i mange søndager fremover sommeren. Tilslut blev Rugle så overvældet av de vakre toner fra knausen, at han besluttet seg til på næste søndag, at ta turen dit for nærmere at baade se og høre.

Om ikke lenge stod han like overfor en staut, kjekk jente med lur i hand. Han hilste. Spurte om det var hun som spiller så vakkert om søndagene her……..

…… Støylsjenta og Rugle vart samde om å møtast neste gong på den andre sida av dalen. Men før han gjekk, vart han beden «inn på sæterhytten på en fin rømmekolle til styrke til hjemveien. ….. Men dit navn skulle jeg gjerne vite før jeg går? –Jeg heter Kari, og du?

-Mit navn er Rugle. Takk for hyggelig samvær, Kari! Og neste søndag møtes vi på den andre side av dalen for at prøve og undersøke mit spill. – Skal så, sa Kari. Da Rugle var komt op til fjelds, sendte Kari ham en fin lurlåt til avsked. Han snudde seg, vinket med hatten og forsvant bak knausen.

Næste søndag var Rugle tidlig ved stenen og spilte for at retlede Kari så hun ikke tok feil av veien. Ved middagstid var hun tilstede og betraktede det underlige instrument.

-Kom skal vi forsøke spille og danse sammen, til gjensidig forståelse av hinanden ved hjelp av våre instrumenter!

Spillet blev gående hver søndag resten av sommeren, og tonerne fik lidt efter lidt mer og mer likhet med en brudeslått og bryllupstoner, som antagelig til slutt blev til virkelighet.

Her slutter sagnet,-

Sikkert er det, at navnene «Ruglestenen» og «Kariknausen» er kjente navne blant folk i Angedalen den dag i dag.

Ruglestenen burde vært fredet.

CC BY-NC 4.0 «Rydd eit kulturminne!» av Reidar Eide er lisensiert under ein Creative Commons Namngjeving-Ikkje-kommersiell 4.0 internasjonal lisens.

Forfattar: Reidar Eide, 2007
Kjelder: Avisa "Firda", mikrofilm 1931 Norodd Ramstad Harry Ramstad
Kommune: Ramstad i Angedalen